Η κλινική μου προσέγγιση
Ο γεννητικός έρπητας είναι χρόνια υποτροπιάζουσα νόσος με σημαντικές ψυχοκοινωνικές διαστάσεις — η ολοκληρωμένη φροντίδα συνδυάζει αντιική θεραπεία, πρόληψη μετάδοσης και υποστήριξη του ασθενή.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες EAU STI 2024, IUSTI 2017 και CDC STI 2021:
- Επιβεβαίωση διάγνωσης με HSV PCR από ενεργό έλκος (gold standard).
- Τυποποίηση HSV-1 vs HSV-2 (διαφορετική πρόγνωση υποτροπών).
- Έλεγχος για άλλα STIs: HIV, σύφιλη, ηπατίτιδα B/C, χλαμύδια, γονόρροια.
- Έγκαιρη έναρξη αντιικής θεραπείας στο πρωτοπαθές επεισόδιο (εντός 72 ωρών).
- Εκπαίδευση ασθενή: αναγνώριση πρόδρομων συμπτωμάτων, αυτοθεραπεία υποτροπών.
- Συζήτηση κατασταλτικής θεραπείας σε ≥6 υποτροπές/έτος ή σε διακριτό σύντροφο.
- Ενημέρωση & εξέταση συντρόφου — ορολογικός έλεγχος HSV-2 IgG.
- Ψυχοκοινωνική υποστήριξη — η διάγνωση συχνά συνοδεύεται από άγχος και στιγματισμό.
Τι είναι ο έρπητας γεννητικών οργάνων
Ο έρπητας γεννητικών οργάνων είναι χρόνια λοίμωξη από τον ιό απλού έρπητα (HSV), μέλος της οικογένειας Herpesviridae. Δύο τύποι: HSV-1 (κλασικά στοματικός) και HSV-2 (κλασικά γεννητικός).
Ο ιός εισέρχεται από το δέρμα/βλεννογόνο, αναπαράγεται τοπικά (πρωτοπαθές επεισόδιο), και στη συνέχεια ταξιδεύει μέσω αισθητικών νεύρων στα ιερά γάγγλια όπου παραμένει ισόβια σε λανθάνουσα κατάσταση. Περιοδικά επανενεργοποιείται προκαλώντας υποτροπές.
Επιδημιολογία (WHO 2020): ~491 εκατ. άνθρωποι 15-49 ετών παγκοσμίως με HSV-2, ~3,7 δισ. με HSV-1. Στις ΗΠΑ: 11,9% επιπολασμός HSV-2. Αυξανόμενο ποσοστό γεννητικού HSV-1 σε νέους ενήλικες (~30-50% νέων περιπτώσεων).
Μετάδοση & επιδημιολογία
- Σεξουαλική επαφή — κολπική, πρωκτική, στοματική.
- Μετάδοση κατά την ασυμπτωματική αποβολή του ιού (asymptomatic shedding) — ευθύνεται για >70% των μεταδόσεων.
- Επαφή δέρμα-με-δέρμα στην περιοχή — όχι μόνο μέσω εκκρίσεων.
- Μητέρα-νεογνό κατά τον τοκετό (νεογνικός HSV — βαριά κατάσταση).
- Παράγοντες κινδύνου: πολλαπλοί σύντροφοι, νέα ηλικία πρώτης επαφής, άλλα STIs.
- Επώαση πρωτοπαθούς λοίμωξης: 2-12 ημέρες (μέσος όρος 4 ημέρες).
- Το προφυλακτικό μειώνει μετάδοση ~30% (δεν καλύπτει πλήρως όλη την περιοχή).
- Η κατασταλτική αντιική θεραπεία στον φορέα μειώνει μετάδοση ~50%.
Κλινική εικόνα στο πέος
Πρωτοπαθές επεισόδιο
Συμπτωματικότερο, διάρκειας 2-4 εβδομάδων:
- • Φυσαλίδες ομαδοποιημένες σε ερυθηματώδη βάση → έλκη οδυνηρά → εφελκίδες → επούλωση χωρίς ουλή.
- • Έντονος πόνος, καύσος, κνησμός.
- • Συστηματικά συμπτώματα: πυρετός, μυαλγίες, αδυναμία, κεφαλαλγία.
- • Επώδυνη βουβωνική λεμφαδενοπάθεια.
- • Δυσουρία (αν αλλοιώσεις παρα-ουρηθρικά).
Εντοπίσεις στο πέος
- • Βάλανος — συχνότερη εντόπιση.
- • Ακροποσθία (έσω και έξω επιφάνεια).
- • Σώμα του πέους (κορμός).
- • Όσχεο, εφήβαιο, μηροί.
- • Περίνεο και περιπρωκτική περιοχή.
- • Σπάνια στην ουρήθρα (έρπητική ουρηθρίτιδα).
Άτυπες εκδηλώσεις
Πολλοί ασθενείς (~70%) έχουν ήπια ή άτυπα συμπτώματα και δεν διαγιγνώσκονται: μικρές ρωγμές, ερυθρότητα, κνησμός χωρίς φυσαλίδες. Ασυμπτωματική φορεία είναι σημαντική για τη μετάδοση.
Υποτροπές & πρόδρομα
Μετά το πρωτοπαθές επεισόδιο, ο ιός παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στα ιερά γάγγλια. Επανενεργοποίηση προκαλεί υποτροπές, ηπιότερες και βραχύτερες (5-10 ημέρες) από το πρωτοπαθές επεισόδιο.
Συχνότητα υποτροπών
HSV-2: κατά μέσο όρο 4-6 υποτροπές/έτος τον πρώτο χρόνο. HSV-1 γεννητικός: ~1 υποτροπή/έτος — σαφώς ηπιότερη πορεία.
Πρόδρομα συμπτώματα
Σε 50-60% των ασθενών 1-2 ημέρες πριν την υποτροπή: μυρμηγκίαση, καύσος, ή πόνος στην περιοχή. Σημαντικό για έγκαιρη έναρξη αυτοθεραπείας.
Παράγοντες πυροδότησης
Stress, πυρετική νόσος, ηλιακή έκθεση (UV), έμμηνος ρύση (στις γυναίκες), τραύμα στην περιοχή, ανοσοκαταστολή, κόπωση.
Μακροχρόνια εξέλιξη
Συχνότητα υποτροπών μειώνεται σταδιακά με τον χρόνο (συνήθως μετά τα 2-3 χρόνια). Μερικοί ασθενείς παραμένουν πρακτικά ασυμπτωματικοί φορείς.
Διάγνωση
Κλινική επιθεώρηση
Αναγνώριση χαρακτηριστικών αλλοιώσεων: ομαδοποιημένες φυσαλίδες σε ερυθηματώδη βάση, οδυνηρά έλκη με ευρωτική κρούστα.
HSV PCR (gold standard)
Επίχρισμα από βάση φρέσκου έλκους ή φυσαλίδας. Ευαισθησία 95-100%, ειδικότητα 100%. Επιπλέον τυποποίηση HSV-1 vs HSV-2.
Καλλιέργεια ιού
Λιγότερο ευαίσθητη (50-70%) — ξεπερασμένη από PCR. Διατηρείται σε ορισμένα κέντρα.
Ορολογία τύπου-ειδική
Αντισώματα IgG έναντι gG1 (HSV-1) και gG2 (HSV-2). Χρήσιμη για ασυμπτωματικούς ασθενείς, εκτίμηση συντρόφου, διάκριση πρωτοπαθούς από υποτροπή. Όχι για διάγνωση οξείας υποτροπής.
Tzanck smear
Παρωχημένη μέθοδος (πολυπύρηνα γιγαντοκύτταρα) — χαμηλή ευαισθησία (40-50%) και δεν ξεχωρίζει HSV/VZV.
STI screening
Πάντα συνοδό έλεγχος για HIV, σύφιλη (RPR/VDRL), ηπατίτιδα B/C, χλαμύδια & γονόρροια (NAAT ούρων ή ουρηθρικό).
Διαφορική διάγνωση
Κονδυλώματα (HPV — εξωφυτικά, μη οδυνηρά), συφιλιδικό έλκος (μη οδυνηρό, σκληρό), μαλακό έλκος (Haemophilus ducreyi), σύνδρομο Behcet, αφθώδης στοματίτιδα.
Θεραπεία
Δεν υπάρχει ίαση — ο ιός παραμένει ισόβια στα νευρικά γάγγλια. Τα αντιικά νουκλεοσιδικά ανάλογα (αναστολείς HSV DNA πολυμεράσης) μειώνουν τη διάρκεια, βαρύτητα και μεταδοτικότητα.
Πρωτοπαθές επεισόδιο
Έναρξη εντός 72 ωρών — κατά προτίμηση εντός 24-48 ωρών:
- • Ακυκλοβίρη 400 mg PO 3 φορές/ημέρα × 7-10 ημέρες
- • Βαλακυκλοβίρη 1 g PO 2 φορές/ημέρα × 7-10 ημέρες
- • Φαμκυκλοβίρη 250 mg PO 3 φορές/ημέρα × 7-10 ημέρες
Υποτροπή — επεισοδιακή θεραπεία
Έναρξη στα πρόδρομα ή εντός 24 ωρών — βραχύτερα σχήματα:
- • Ακυκλοβίρη 400 mg × 3/ημέρα × 5 ημέρες ή 800 mg × 2/ημέρα × 5 ημέρες
- • Βαλακυκλοβίρη 500 mg × 2/ημέρα × 3 ημέρες ή 1 g × 1/ημέρα × 5 ημέρες
- • Φαμκυκλοβίρη 1 g × 2/ημέρα × 1 ημέρα (ταχύ σχήμα)
Κατασταλτική θεραπεία
Ενδείξεις: ≥6 υποτροπές/έτος, σοβαρές υποτροπές, ψυχολογική επιβάρυνση, μείωση μετάδοσης σε διακριτό σύντροφο, ανοσοκαταστολή.
- • Ακυκλοβίρη 400 mg × 2/ημέρα συνεχώς
- • Βαλακυκλοβίρη 500 mg × 1/ημέρα (ή 1 g σε >10 υποτροπές/έτος)
- • Φαμκυκλοβίρη 250 mg × 2/ημέρα συνεχώς
Μειώνει υποτροπές 70-80% και μετάδοση ~50%. Επανεκτίμηση κάθε 12 μήνες — διακοπή για επανεκτίμηση συχνότητας.
Ειδικές ομάδες
Εγκυμοσύνη: ασφαλής η ακυκλοβίρη. Κατασταλτική από την 36η εβδομάδα κύησης σε ιστορικό για μείωση κινδύνου νεογνικού HSV. HIV/ανοσοκαταστολή: υψηλότερες δόσεις, παρατεταμένες σχήματα. Σε ανθεκτικά στελέχη: foscarnet ή cidofovir. Νεφρική ανεπάρκεια: προσαρμογή δόσης ανάλογα με GFR.
Συμπτωματικά μέτρα
Παρακεταμόλη ή ΜΣΑΦ για πόνο. Φυσιολογικό ορό για επιθέματα. Αποφυγή τοπικών στεροειδών (παράταση νόσου). Άνετα βαμβακερά εσώρουχα. Σε σοβαρή δυσουρία ή επίσχεση ούρων: συμβουλευτική και πιθανή νοσηλεία.
Πρόληψη μετάδοσης
- Αποφυγή σεξουαλικής επαφής σε ενεργό υποτροπή ή πρόδρομα συμπτώματα.
- Σταθερή χρήση προφυλακτικού — μειώνει 30% (όχι πλήρης κάλυψη).
- Ενημέρωση συντρόφου — ηθικό και νομικό καθήκον.
- Ορολογικός έλεγχος συντρόφου (HSV-2 IgG) σε σταθερές σχέσεις.
- Κατασταλτική αντιική σε φορέα — μειώνει μετάδοση ~50%.
- Αποφυγή στοματογενετικής επαφής σε στοματικό έρπητα του συντρόφου.
- Σε εγκυμοσύνη: πληροφόρηση γυναικολόγου για κατασταλτική θεραπεία και προγραμματισμό τοκετού.
- Διαχείριση παραγόντων πυροδότησης — stress, ηλιακή προστασία.
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
Τι είναι ο έρπητας των γεννητικών οργάνων;
Χρόνια λοίμωξη από τον ιό του απλού έρπητα (HSV-1 ή HSV-2). Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια οδυνηρών φυσαλίδων-ελκών στα γεννητικά όργανα. Ο ιός παραμένει ισόβια στα νευρικά γάγγλια.
Πώς μεταδίδεται;
Με σεξουαλική επαφή (κολπική, στοματική, πρωκτική) — και κατά τη διάρκεια ασυμπτωματικής αποβολής του ιού. Το προφυλακτικό μειώνει τον κίνδυνο κατά ~30% (δεν καλύπτει όλη την περιοχή). Μετάδοση μητέρας-νεογνού κατά τον τοκετό.
Ποια είναι η διαφορά HSV-1 και HSV-2;
Ο HSV-2 ευθύνεται κυρίως για γεννητικό έρπητα με συχνές υποτροπές (4-6/έτος). Ο HSV-1 (κλασικά στοματικός) ευθύνεται για ~30-50% των νέων περιπτώσεων γεννητικού έρπητα — έχει σπανιότερες υποτροπές (≤1/έτος).
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Πρωτοπαθές επεισόδιο: φυσαλίδες → έλκη → εφελκίδες, διάρκειας 2-4 εβδομάδων, με πυρετό, αδενοπάθεια. Υποτροπή: ηπιότερη, διάρκειας 5-10 ημερών, συχνά με πρόδρομα συμπτώματα (μυρμηγκίαση, καύσος) 1-2 ημέρες πριν.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Κλινική επιθεώρηση χαρακτηριστικών αλλοιώσεων + επιβεβαίωση με PCR (gold standard) από έλκος. Σε αμφισβητούμενες περιπτώσεις: ορολογία τύπου-ειδικής HSV IgG (gG1/gG2). Το Tzanck έχει χαμηλή ευαισθησία.
Υπάρχει θεραπεία;
Όχι ίαση — ο ιός παραμένει ισόβια. Αντιικά (ακυκλοβίρη, βαλακυκλοβίρη, φαμκυκλοβίρη) μειώνουν τη διάρκεια και βαρύτητα. Σε ≥6 υποτροπές/έτος συνιστάται κατασταλτική θεραπεία (βαλακυκλοβίρη 500mg/ημέρα).
Πότε χορηγείται κατασταλτική θεραπεία;
≥6 υποτροπές/έτος, σοβαρές/παρατεταμένες υποτροπές, σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση, μείωση κινδύνου μετάδοσης σε σταθερό αρνητικό σύντροφο, ανοσοκαταστολή. Μειώνει υποτροπές 70-80% και μετάδοση ~50%.
Πώς προφυλάσσομαι;
Προφυλακτικό σε κάθε επαφή (μειώνει 30%). Αποφυγή σεξουαλικής επαφής σε ενεργό υποτροπή ή πρόδρομα συμπτώματα. Ενημέρωση συντρόφου. Κατασταλτική αντιική σε ασθενή με συχνές υποτροπές για προστασία αρνητικού συντρόφου.
Σχετικά θέματα
Φυσαλίδες ή έλκη στο πέος;
Επικοινωνήστε για άμεση εκτίμηση, επιβεβαίωση διάγνωσης με HSV PCR και έγκαιρη έναρξη αντιικής θεραπείας. Πλήρης έλεγχος STIs και ολοκληρωμένη διαχείριση υποτροπών.
Επιστημονική βιβλιογραφία
- EAU Guidelines on Sexually Transmitted Infections (2024) — uroweb.org
- Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, et al. CDC Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. MMWR Recomm Rep 2021;70(4):1-187 — cdc.gov
- Patel R, Kennedy OJ, Clarke E, et al. 2017 European guidelines for the management of genital herpes. Int J STD AIDS 2017;28(14):1366-1379 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Looker KJ, Magaret AS, May MT, et al. Global and regional estimates of prevalent and incident HSV-1 and HSV-2 infections in 2016. Bull World Health Organ 2020;98(5):315-329 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Whitley R, Baines J. Clinical management of herpes simplex virus infections: past, present, and future. F1000Res 2018;7:F1000 Faculty Rev-1726 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Γνωρίστε τον γιατρό
Δρ. Μαρίνος Βασιλάς, Ουρολόγος – Ανδρολόγος
Ο Δρ. Μαρίνος Βασιλάς προσφέρει ολοκληρωμένη διάγνωση και διαχείριση γεννητικού έρπητα με επιβεβαίωση HSV PCR, εξατομικευμένη αντιική θεραπεία (ακυκλοβίρη/βαλακυκλοβίρη/φαμκυκλοβίρη) και κατασταλτικά σχήματα σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες EAU 2024 και IUSTI 2017.
Δείτε το πλήρες προφίλ
