Η κλινική μου προσέγγιση
Η ΣΔ είναι αγγειακή πάθηση του πέους στους περισσότερους άνδρες >50 ετών — και σημαντικός δείκτης συστηματικής αθηροσκλήρωσης. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση περιλαμβάνει εξατομικευμένη διάγνωση υποτύπου (αρτηριακή, φλεβο-σηραγγώδης, μεικτή) και καρδιαγγειακή προφύλαξη.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες EAU Sexual Health 2024:
- Πλήρης σεξουαλική, ιατρική και φαρμακευτική ιστορία.
- Ψυχοκοινωνική αξιολόγηση (σχέση, στρες, κατάθλιψη).
- Αξιολόγηση με IIEF-5 (SHIM): ήπια 17-21, μέτρια 12-16, σοβαρή ≤11.
- Στόχος-εξέταση γεννητικών οργάνων: ψηλάφηση πέους (Peyronie), όρχεις, βουβωνική περιοχή.
- Εργαστηριακός έλεγχος: γλυκόζη νηστείας, HbA1c, λιπιδαιμικό, τεστοστερόνη πρωί 8-11πμ, TSH, PSA.
- Καρδιαγγειακή στρωμάτωση: BP, ΗΚΓ, εκτίμηση κινδύνου SCORE2.
- Σε αγγειογενή υπόνοια: PDDU πέους για διαφορική αρτηριακής vs φλεβο-σηραγγώδους.
- Συζήτηση όλων των θεραπευτικών επιλογών — απόφαση μαζί με ασθενή και σύντροφο.
Τι είναι η στυτική δυσλειτουργία
Η στυτική δυσλειτουργία (ΣΔ) ορίζεται ως η μόνιμη ή υποτροπιάζουσα αδυναμία επίτευξης ή διατήρησης στύσης επαρκούς για ικανοποιητική σεξουαλική επαφή, διάρκειας ≥3 μηνών (NIH Consensus 1992, επιβεβαιωμένος ορισμός EAU 2024).
Είναι κυρίως αγγειακή πάθηση των σηραγγωδών σωμάτων του πέους — το πέος είναι το ευαίσθητο όργανο-στόχος για την έγκαιρη ανίχνευση γενικευμένης αθηροσκλήρωσης (μικρές αρτηρίες πέους 1-2 mm vs στεφανιαίες 3-4 mm).
Επιπολασμός: 40% στα 40 έτη, 50% στα 50, 60% στα 60, 70% στα 70 (MMAS). Μετά τα 50, η αγγειογενής αιτιολογία αντιστοιχεί στο >70% των περιπτώσεων.
Πεϊκή ανατομία στύσης
Κατανόηση της φυσιολογίας στύσης = κατανόηση των υποτύπων ΣΔ.
Σηραγγώδη σώματα
Δύο σπογγώδη σώματα (corpora cavernosa) από λεία μυϊκή ίνα και αγγειακούς χώρους (sinuses) καλυμμένα από ινώδες tunica albuginea. Σε στύση γεμίζουν με αίμα και εμπιέζουν τις φλέβες — μηχανισμός φλεβο-απόφραξης.
Αγγείωση
Αρτηριακή είσοδος: έσω αιδοιϊκή αρτηρία → πεϊκή αρτηρία → σηραγγώδη αρτηρία → ελικοειδείς αρτηρίες (helicine arteries) που εκβάλλουν στους sinuses. Φλεβική έξοδος: emissary veins διαπερνούν την tunica albuginea και συμπιέζονται κατά τη στύση (μηχανισμός veno-occlusive).
Νευρική ρύθμιση
Παρασυμπαθητικό (S2-S4, nervi erigentes) — προ-στυτικό. Απελευθέρωση νιτρικού οξειδίου (NO) από ενδοθήλιο και νευρώνες → cGMP → χαλάρωση λείων μυών → στύση. Συμπαθητικό (T11-L2) — αντι-στυτικό (νοραδρεναλίνη, εκσπερμάτιση). Αυτορυθμιζόμενος κύκλος μόνιμα σε ηρεμία.
Φάσεις στύσης
Φάσεις: λανθάνουσα → tumescence (αύξηση όγκου) → πλήρης στύση → σκληρή στύση (συμπιέζονται emissary veins) → εκσπερμάτιση → απομάκρυνση. Διαταραχή σε οποιοδήποτε στάδιο = ΣΔ.
Αιτιολογία (αγγειακή, νευρογενής, ορμονική)
1. Αγγειογενής (>70% σε >50 ετών)
- • Αρτηριακή ανεπάρκεια: αθηροσκλήρωση πεϊκών αρτηριών — υπέρταση, διαβήτης, υπερλιπιδαιμία, κάπνισμα.
- • Φλεβο-σηραγγώδης διαρροή: ανεπαρκής συμπίεση emissary veins — γήρανση tunica albuginea, νόσος Peyronie, διαβητική νευροπάθεια.
- • Μεικτή: συνδυασμός — συχνότατη μετά τα 60.
- • Δυσλειτουργία ενδοθηλίου: μειωμένη παραγωγή NO — γενικευμένος δείκτης συστηματικής νόσου.
2. Νευρογενής (10-20%)
Διαβητική νευροπάθεια (έως 75% των διαβητικών), σκλήρυνση κατά πλάκας, νόσος Πάρκινσον, ΑΕΕ, κάκωση νωτιαίου μυελού, ριζική προστατεκτομή/κυστεκτομή (κάκωση πεϊκών νεύρων), πεϊκό τραύμα.
3. Ορμονική (5-10%)
Υπογοναδισμός (τεστοστερόνη <3 ng/mL), υπερπρολακτιναιμία, υποθυρεοειδισμός/υπερθυρεοειδισμός, σύνδρομο Cushing, διαβήτης (μεταβολική σύνδεση).
4. Φαρμακογενής
Β-αναστολείς, θειαζίδες, ψυχοτρόπα (SSRIs, νευροληπτικά), αντιανδρογόνα, οπιοειδή, αλκοόλ, κάπνισμα, μαριχουάνα.
5. Ψυχογενής (νεαροί ενήλικες)
Άγχος επίδοσης, κατάθλιψη, σχεσιακά προβλήματα, στρες. Χαρακτηριστικά: αιφνίδια έναρξη, καλή πρωινή στύση, καλή στύση με αυτοϊκανοποίηση.
6. Πεϊκές δομικές παθήσεις
Νόσος Peyronie (πλακίδια, καμπυλότητα), κατάγμα πέους (μετατραυματική φλεβική διαρροή), πριαπισμός (ισχαιμία και ίνωση).
Κλινική εκτίμηση
Σημαντικά ερωτήματα για διάκριση οργανικής vs ψυχογενούς ΣΔ:
- Έναρξη: αιφνίδια (ψυχογενής) vs σταδιακή (οργανική).
- Πρωινές στύσεις: παρούσες (ψυχογενής/ορμονική) vs απούσες (αγγειογενής/νευρογενής).
- Στύση με αυτοϊκανοποίηση: παρούσα (ψυχογενής) vs απούσα (οργανική).
- Πτώση στύσης ενδιαμέσως: φλεβο-σηραγγώδης διαρροή.
- Αδυναμία επίτευξης στύσης: αρτηριακή ανεπάρκεια.
- Σχετιζόμενη απώλεια λίμπιντο: ορμονική (ελλιπής τεστοστερόνη).
- Συνοδά συμπτώματα κατώτερου ουροποιητικού (LUTS): συσχέτιση με BPH, μεταβολικό σύνδρομο.
- Καμπυλότητα ή πόνος στη στύση: νόσος Peyronie.
Διάγνωση & PDDU
Λήψη ιστορικού & IIEF-5 (SHIM)
International Index of Erectile Function — 5 ερωτήσεις, ταξινόμηση: 22-25 χωρίς ΣΔ, 17-21 ήπια, 12-16 ήπια-μέτρια, 8-11 μέτρια, 5-7 σοβαρή.
Φυσική εξέταση
Επιθεώρηση και ψηλάφηση πέους (πλακίδια Peyronie, ινώδες tunica), όρχεις (όγκος, συστολή), βουβωνικές αρτηρίες, νευρολογικός έλεγχος περινέου.
Εργαστηριακός έλεγχος
Γλυκόζη νηστείας, HbA1c, ολικό λιπιδαιμικό προφίλ, τεστοστερόνη πρωί (επανάληψη αν <3 ng/mL), SHBG, LH/FSH, prolactin, TSH, PSA, γενική ούρων.
PDDU πέους (gold standard αγγειογενούς ΣΔ)
Έγχρωμη Doppler μετά ενδοσηραγγώδη ένεση 10-20 μg alprostadil. Παράμετροι: PSV (Peak Systolic Velocity) <25 cm/s = αρτηριακή ανεπάρκεια. EDV (End Diastolic Velocity) >5 cm/s = φλεβο-σηραγγώδης διαρροή. RI (Resistive Index) <0.8 = παθολογικός.
Νυκτερινή πρηνική στύση (NPT/RigiScan)
Σπάνια πλέον — αξιολόγηση οργανικής vs ψυχογενούς. Φυσιολογικά 3-5 στύσεις/νύχτα διάρκειας ≥10 λεπτών. Εναλλακτική: stamp test.
Νευροφυσιολογικός έλεγχος
Σε νευρογενή υπόνοια: BCR (bulbocavernosus reflex), αγωγή πεϊκού νεύρου, SSEPs.
Δυναμική σηραγγωγραφία
Σπάνια — μόνο σε νεαρούς υποψήφιους για χειρουργική φλεβική απολίνωση. DICC (Dynamic Infusion Cavernosometry & Cavernosography).
Καρδιαγγειακή εκτίμηση
Princeton III consensus: ΣΔ = «παράθυρο ευκαιρίας» για καρδιαγγειακή πρόληψη. Σε υψηλό κίνδυνο SCORE2: παραπομπή καρδιολόγου.
Θεραπευτική κλιμάκωση
Σύμφωνα με EAU 2024 — εξατομίκευση βάσει υποτύπου, σοβαρότητας και προτίμησης ασθενούς:
Πρώτη γραμμή: PDE5 αναστολείς
- • Sildenafil 25-100 mg, διάρκεια 4-6 ώρες, λήψη 30-60 λεπτά πριν.
- • Tadalafil 10-20 mg PRN ή 5 mg ημερησίως, διάρκεια έως 36 ώρες.
- • Vardenafil 5-20 mg, διάρκεια 4-6 ώρες.
- • Avanafil 100-200 mg, ταχεία έναρξη 15-30 λεπτά.
Αποτελεσματικότητα 60-70% γενικά, 80% σε ψυχογενή, 40-50% σε διαβητικούς. Αντενδείξεις: νιτρώδη, σοβαρή καρδιακή ανεπάρκεια NYHA III-IV, πρόσφατο ΕΜ <6 μηνών, υπόταση.
Vacuum Erection Device (VED)
Μηχανικό σύστημα κενού για παθητική παροχή αίματος + δακτύλιος συγκράτησης στη βάση. Χωρίς φάρμακα, κατάλληλη για ηλικιωμένους, κίνδυνο PDE5i. Ικανοποίηση 60-70% με σωστή εκπαίδευση.
Δεύτερη γραμμή: Ενδοσηραγγώδεις ενέσεις
Alprostadil (PGE1) 5-40 μg ενδοσηραγγώδως — αποτελεσματικότητα 70-90% ακόμα και σε διαβητικούς και μετά προστατεκτομή. Trimix (alprostadil + papaverine + phentolamine) σε ανθεκτικούς. Παρενέργειες: παρατεταμένη στύση/πριαπισμός (1%), πόνος, ίνωση. Ενδοουρηθρικό alprostadil (MUSE) 125-1000 μg — ηπιότερη εναλλακτική.
Li-ESWT (κρουστικά κύματα)
Low-intensity extracorporeal shock wave therapy — αναγέννηση μικροαγγείωσης σε ήπια-μέτρια αγγειογενή ΣΔ. Πρωτόκολλο 4-6 εβδομαδιαίες συνεδρίες. EAU 2024: ασθενής σύσταση (επίπεδο 2b). Μη επεμβατική, χωρίς σημαντικές παρενέργειες.
Τρίτη γραμμή: Πεϊκή πρόθεση
Σε αποτυχία PDE5i + ενέσεων + vacuum, σοβαρή φλεβογενής διαρροή, μετά προστατεκτομή με αποτυχία αποκατάστασης. 3-μερής αντλιαία πρόθεση (AMS 700, Coloplast Titan) — ικανοποίηση ασθενών 90-95%, συντρόφου 85-90%, διάρκεια 15-20 χρόνια. Επιπλοκές: λοίμωξη 1-3%, μηχανική βλάβη 5%, διάβρωση <1%.
Συμπληρωματικές παρεμβάσεις
Τεστοστερόνη TRT σε επιβεβαιωμένο υπογοναδισμό (testosterone <3 ng/mL με συμπτώματα). Διακοπή υπεύθυνου φαρμάκου (β-αναστολέας, SSRI). Sex therapy / CBT σε ψυχογενή ή μεικτή ΣΔ. Τροποποίηση τρόπου ζωής: διακοπή καπνίσματος, απώλεια βάρους, αερόβια άσκηση — βελτιώνουν IIEF.
Πρόληψη & καρδιαγγειακός κίνδυνος
Η ΣΔ ως πρώιμος δείκτης καρδιαγγειακής νόσου (αρτηρίες πέους 1-2 mm, στεφανιαίες 3-4 mm) — μπορεί να προηγείται καρδιακού επεισοδίου κατά 3-5 χρόνια.
- Διακοπή καπνίσματος — μειώνει σημαντικά κίνδυνο ΣΔ.
- Μεσογειακή διατροφή — βελτιώνει IIEF (PREDIMED study).
- Αερόβια άσκηση 150 min/εβδομάδα μέτριας έντασης.
- Διατήρηση φυσιολογικού βάρους (BMI 20-25).
- Έλεγχος υπέρτασης, διαβήτη, υπερλιπιδαιμίας.
- Περιορισμός αλκοόλ <14 μονάδες/εβδομάδα.
- Αντιμετώπιση άπνοιας ύπνου.
- Περιοδικός καρδιαγγειακός έλεγχος (ηλικιακός).
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
Τι είναι η στυτική δυσλειτουργία (ΣΔ);
Η μόνιμη ή υποτροπιάζουσα αδυναμία επίτευξης ή διατήρησης στύσης επαρκούς για ικανοποιητική σεξουαλική επαφή, διάρκειας ≥3 μηνών. Σύμφωνα με EAU 2024, ορίζεται ως δυσλειτουργία της αγγειακής, νευρικής, μυϊκής ή ορμονικής λειτουργίας του πέους.
Πόσο συχνή είναι;
Παγκοσμίως ~150 εκατ. άνδρες (Massachusetts Male Aging Study). Επιπολασμός 40% στα 40, 70% στα 70 έτη. Μετά τα 50, η αγγειογενής αιτιολογία κυριαρχεί (>70% των περιπτώσεων).
Είναι αγγειακό πρόβλημα;
Στους >50 ετών, η αγγειογενής ΣΔ (αρτηριακή ή/και φλεβική διαρροή) ευθύνεται για >70% των περιπτώσεων. Η ΣΔ θεωρείται πρώιμος δείκτης συστηματικής αγγειακής νόσου — μπορεί να προηγείται καρδιακού επεισοδίου κατά 3-5 χρόνια.
Ποια εξέταση είναι σημαντική;
Σήμερα η έγχρωμη υπερηχογραφία πέους με Doppler μετά από ενδοσηραγγώδη ένεση αγγειοδραστικού (PDDU) είναι το gold standard για διάκριση αρτηριακής (PSV <25 cm/s) από φλεβο-σηραγγώδη ανεπάρκεια (EDV >5 cm/s). Επίσης IIEF-5, εργαστηριακός έλεγχος, ορμόνες.
Ποιες είναι οι θεραπευτικές επιλογές;
Πρώτη γραμμή: PDE5i (sildenafil, tadalafil, vardenafil, avanafil). Δεύτερη γραμμή: vacuum device, ενδοσηραγγώδεις ενέσεις (alprostadil), ενδοουρηθρικό alprostadil. Τρίτη γραμμή: εμφύτευση πεϊκής πρόθεσης. Συμπληρωματικά: Li-ESWT (κρουστικά κύματα χαμηλής έντασης).
Πώς λειτουργούν τα PDE5 αναστολείς;
Αναστέλλουν την PDE5 στις σηραγγώδεις σώματα → αύξηση cGMP → χαλάρωση λείων μυϊκών ινών → αρτηριακή διαστολή και διόγκωση. Απαιτούν σεξουαλική διέγερση. Αποτελεσματικότητα 60-70% σε γενικό πληθυσμό. Αντενδείκνυνται με νιτρώδη.
Είναι αποτελεσματικά τα κρουστικά κύματα;
Τα Li-ESWT (Low-intensity extracorporeal shock wave therapy) έχουν δείξει βελτίωση IIEF σε ήπια-μέτρια αγγειογενή ΣΔ — αναγέννηση μικροαγγείωσης. EAU 2024: ασθενής σύσταση (επίπεδο 2b). Μη επεμβατική, χωρίς παρενέργειες — λογική επιλογή πριν από τις ενέσεις σε επιλεγμένους ασθενείς.
Πότε προτείνεται πεϊκή πρόθεση;
Σε ανεπιτυχία PDE5i + ενέσεων + vacuum, σοβαρή φλεβογενής διαρροή, νόσο Peyronie με σοβαρή ΣΔ, μετά από ριζική προστατεκτομή με αποτυχία αποκατάστασης. Πρόθεση 3 μερών (αντλιαία) — ικανοποίηση ασθενών 90-95%, ικανοποίηση συντρόφου 85-90%.
Είναι αναστρέψιμη η ΣΔ;
Σε νεότερους με ψυχογενή ή αναστρέψιμα αίτια (ορμονικά, φάρμακα): ναι. Σε χρόνια αγγειογενή ΣΔ είναι θεραπεύσιμη αλλά όχι ιάσιμη — απαιτεί συνεχή θεραπεία. Πρώιμη παρέμβαση (<2 χρόνια από έναρξη) δίνει καλύτερα αποτελέσματα.
Σχετικά θέματα
Δυσκολία επίτευξης ή διατήρησης στύσης;
Επικοινωνήστε για ολοκληρωμένη εκτίμηση με IIEF-5, εργαστηριακό έλεγχο, έγχρωμη Doppler πέους (PDDU) και εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση — από PDE5i έως πεϊκή πρόθεση.
Επιστημονική βιβλιογραφία
- EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (2024) — uroweb.org
- Burnett AL, Nehra A, Breau RH, et al. Erectile Dysfunction: AUA Guideline. J Urol 2018;200(3):633-641 — auanet.org
- Feldman HA, Goldstein I, Hatzichristou DG, et al. Impotence and its medical and psychosocial correlates: results of the Massachusetts Male Aging Study. J Urol 1994;151(1):54-61 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Nehra A, Jackson G, Miner M, et al. The Princeton III Consensus recommendations for the management of erectile dysfunction and cardiovascular disease. Mayo Clin Proc 2012;87(8):766-78 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Sokolakis I, Hatzichristodoulou G. Clinical studies on low intensity extracorporeal shockwave therapy for erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis. Int J Impot Res 2019;31(3):177-194 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Γνωρίστε τον γιατρό
Δρ. Μαρίνος Βασιλάς, Ουρολόγος – Ανδρολόγος
Ο Δρ. Μαρίνος Βασιλάς προσφέρει ολοκληρωμένη διάγνωση στυτικής δυσλειτουργίας με IIEF-5, εργαστηριακό έλεγχο, έγχρωμη Doppler πέους (PDDU) για διάκριση αρτηριακής vs φλεβο-σηραγγώδους διαρροής και θεραπευτική κλιμάκωση από PDE5i έως ενδοσηραγγώδεις ενέσεις, Li-ESWT και πεϊκή πρόθεση σύμφωνα με τις EAU 2024 και AUA 2018 κατευθυντήριες οδηγίες.
Δείτε το πλήρες προφίλ
