Η Κλινική μου Προσέγγιση
Στην ατροφία όρχεος προτεραιότητά μου είναι η αιτιολογική διερεύνηση: εξετάζω για κιρσοκήλη, ιστορικό συστροφής, λήψη αναβολικών, ακτινοβολία, λοίμωξη και κρυψορχία.
Σε νέους άνδρες με επιθυμία τεκνοποίησης προχωρώ σε σπερμοδιάγραμμα και κρυοσυντήρηση σπέρματος πριν από οποιαδήποτε επεμβατική θεραπεία.
Η τακτική παρακολούθηση με υπερηχογράφημα είναι κρίσιμη, γιατί ο ατροφικός όρχις έχει αυξημένο κίνδυνο κακοήθειας.
Τι είναι η Ατροφία Όρχεος;
Η ατροφία όρχεος είναι η μείωση του όγκου ή/και της λειτουργικότητας του όρχεος. Ο φυσιολογικός όγκος είναι 12-25 mL· τιμές <12 mL θεωρούνται μειωμένες, ενώ <5 mL υποδηλώνουν σοβαρή ατροφία.
- Μέτρηση όγκου με ορχιδόμετρο Prader ή υπερηχογράφημα
- Επηρεάζει την εξωκρινή (σπερματογένεση) και ενδοκρινή (τεστοστερόνη) λειτουργία
- Μπορεί να αφορά τον έναν ή και τους δύο όρχεις
- Μη αναστρέψιμη στις περισσότερες περιπτώσεις
Αιτίες
- Κιρσοκήλη (πιο συχνή αιτία)
- Ιστορικό συστροφής όρχεος
- Κρυψορχία/ανέλκυση όρχεος
- Ορχίτιδα (ιογενής - παρωτίτιδα)
- Επιδιδυμίτιδα/ορχοεπιδιδυμίτιδα
- Χημειοθεραπεία (αλκυλιωτικά)
- Ακτινοβολία πυέλου
- Λήψη αναβολικών στεροειδών/τεστοστερόνης
- Κάκωση όρχεος
- Αγγειακή βλάβη μετά κήλη/βουβωνοκήλη
- Γήρανση (ηλικία >70 έτη)
- Σύνδρομο Klinefelter
Συμπτώματα
- Μικρότερος, μαλακός όρχις στην ψηλάφηση
- Ασυμμετρία οσχέου
- Μειωμένη libido
- Στυτική δυσλειτουργία
- Υπογονιμότητα
- Κόπωση, μειωμένη ενέργεια
- Γυναικομαστία
- Μείωση τριχοφυΐας
Διάγνωση
- Κλινική εξέταση + ορχιδόμετρο Prader
- Υπερηχογράφημα οσχέου με Doppler (μέτρηση όγκου, αιμάτωση)
- Ορμονικό προφίλ: τεστοστερόνη, FSH, LH, οιστραδιόλη, prolactin
- Σπερμοδιάγραμμα κατά WHO 2021
- Καρυότυπος σε υποψία Klinefelter
- Έλεγχος όγκου σε αυξημένη FSH χωρίς αιτία
Αντιμετώπιση
Αιτιολογική θεραπεία
Διόρθωση κιρσοκήλης (μικροχειρουργική κιρσοκηλεκτομή), διακοπή αναβολικών, αντιμετώπιση λοίμωξης.
Διατήρηση γονιμότητας
Κρυοσυντήρηση σπέρματος πριν χημειο-/ακτινοθεραπεία ή χειρουργείο. Σε αζωοσπερμία: micro-TESE.
Ορμονική υποκατάσταση
Σε επιβεβαιωμένο υπογοναδισμό (τεστοστερόνη <300 ng/dL με συμπτώματα) — γέλη, ενέσιμα, υποδόρια εμφυτεύματα. Όχι σε άνδρες με επιθυμία τεκνοποίησης.
Πρόθεση όρχεος
Σε σοβαρή μονόπλευρη ατροφία με κοσμητικά προβλήματα.
Παρακολούθηση
- Αυτοεξέταση όρχεων κάθε μήνα
- Ετήσιο υπερηχογράφημα οσχέου
- Ετήσιος έλεγχος τεστοστερόνης & ορμονικού προφίλ
- Σπερμοδιάγραμμα όταν υπάρχει επιθυμία τεκνοποίησης
- Έλεγχος οστικής πυκνότητας σε χρόνιο υπογοναδισμό
- Καρδιαγγειακός έλεγχος (μεταβολικό σύνδρομο)
Επιπλοκές
- Υπογονιμότητα
- Υπογοναδισμός
- Οστεοπόρωση
- Καρδιαγγειακή νόσος
- Μεταβολικό σύνδρομο
- Κατάθλιψη, μειωμένη ποιότητα ζωής
- Αυξημένος κίνδυνος καρκίνου όρχεος
Άνδρας με ατροφικό όρχι και ιστορικό κρυψορχίας έχει έως και 10πλάσιο κίνδυνο καρκίνου όρχεος. Συνιστάται ισόβια παρακολούθηση.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Είναι αναστρέψιμη η ατροφία όρχεος;
Εξαρτάται από την αιτία και τη διάρκεια. Η ατροφία λόγω συστροφής που λύθηκε γρήγορα ή λόγω βραχείας έκθεσης σε στεροειδή μπορεί να βελτιωθεί. Η μακροχρόνια ατροφία (μετά κιρσοκήλη, ακτινοβολία, χημειοθεραπεία) είναι συνήθως μόνιμη.
Επηρεάζει η ατροφία τη γονιμότητα και την τεστοστερόνη;
Ναι. Ο μειωμένος όγκος όρχεος συσχετίζεται με μειωμένη σπερματογένεση (ολιγο-/αζωοσπερμία) και μπορεί να μειώσει την παραγωγή τεστοστερόνης (υπογοναδισμός).
Πόσο συχνά πρέπει να γίνεται έλεγχος;
Σε γνωστή ατροφία, ετήσιος έλεγχος με ψηλάφηση, υπερηχογράφημα και ορμονικό προφίλ (τεστοστερόνη, FSH, LH) και σπερμοδιάγραμμα αν υπάρχει επιθυμία τεκνοποίησης.
Αυξάνει ο κίνδυνος καρκίνου;
Η ατροφία (ιδίως μετά κρυψορχία) είναι ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για καρκίνο όρχεος. Συνιστάται αυτοεξέταση κάθε μήνα και ετήσιο υπερηχογράφημα.
Υπάρχει θεραπεία;
Δεν υπάρχει θεραπεία που να αναστρέφει την ατροφία. Αντιμετωπίζεται η αιτία (διόρθωση κιρσοκήλης, διακοπή αναβολικών) και υποστηρίζεται η ορμονική/αναπαραγωγική λειτουργία.
Κλείστε το Ραντεβού σας στη Ρόδο
Πλήρης διερεύνηση ατροφίας όρχεος, ορμονικός έλεγχος, έλεγχος γονιμότητας και εξατομικευμένο πλάνο παρακολούθησης.
Βιβλιογραφία – Πηγές
- EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health 2024 — uroweb.org
- WHO laboratory manual for the examination of human semen, 6th ed., 2021 — who.int
- Bhasin S, et al. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: Endocrine Society Guideline. JCEM 2018 — PMID: 29562364
Ιατρική Επιμέλεια
Δρ. Μαρίνος Βασίλας, Ουρολόγος – Ανδρολόγος
Ο Δρ. Μαρίνος Βασίλας διατηρεί ιδιωτικό ουρολογικό ιατρείο στη Ρόδο με εξειδίκευση σε παθήσεις του οσχέου και της ανδρικής αναπαραγωγής.
Δείτε το πλήρες βιογραφικό
