1. Η κλινική μου προσέγγιση
Η ορχίτιδα είναι μια κατάσταση που χρειάζεται προσεκτική και γρήγορη αξιολόγηση. Στο ιατρείο μου στη Ρόδο, η προσέγγιση βασίζεται σε τέσσερα βασικά βήματα:
- Άμεσος αποκλεισμός συστροφής όρχεως — ιδιαίτερα όταν ο πόνος είναι αιφνίδιος και έντονος.
- Κλινική εξέταση — του οσχέου, του όρχι, της επιδιδυμίδας, της βουβωνικής χώρας και, όταν χρειάζεται, του προστάτη.
- Στοχευμένος εργαστηριακός έλεγχος — ανάλογα με το αν πιθανολογείται βακτηριακή, σεξουαλικά μεταδιδόμενη ή ιογενής αιτία.
- Ορθολογική χρήση αντιβιοτικών — μόνο όταν υπάρχουν ενδείξεις βακτηριακής λοίμωξης ή υψηλή κλινική υποψία.
Σε υποψία ιογενούς ορχίτιδας από παρωτίτιδα, αξιολογείται αν έχει χορηγηθεί το εμβόλιο MMR, η παρουσία διόγκωσης των παρωτίδων και η πιθανή επαφή με άτομο που πάσχει από παρωτίτιδα.
2. Τι είναι η ορχίτιδα
Η ορχίτιδα είναι φλεγμονή του παρεγχύματος του όρχι, δηλαδή του λειτουργικού ιστού που παράγει σπερματοζωάρια και τεστοστερόνη.
Η αμιγώς παρουσία ορχίτιδας είναι σχετικά σπάνια στους ενήλικες. Κατά κανόνα η φλεγμονή ξεκινά από την επιδιδυμίδα και επεκτείνεται στον όρχι, οπότε χρησιμοποιείται ο όρος ορχεοεπιδιδυμίτιδα. Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες:
- Ιογενής ορχίτιδα — με πιο γνωστή την παρωτιδική ορχίτιδα.
- Βακτηριακή ορχεοεπιδιδυμίτιδα — που σχετίζεται με μικρόβια του ουροποιητικού ή με παθογόνα που μεταδίδονται σεξουαλικά.
Ο διαχωρισμός αυτός έχει σημασία γιατί η θεραπεία είναι διαφορετική. Η ιογενής ορχίτιδα δεν αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά, ενώ η βακτηριακή μορφή χρειάζεται κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή.
3. Αίτια και παράγοντες κινδύνου
Ιογενής ορχίτιδα
Η πιο γνωστή αιτία είναι ο ιός της παρωτίτιδας. Εμφανίζεται κυρίως σε εφήβους και ενήλικες μετά την εφηβεία, ιδιαίτερα χωρίς πλήρη εμβολιασμό MMR. Μπορεί να εμφανιστεί λίγες ημέρες μετά την παρωτιδική διόγκωση ή και χωρίς εμφανή παρωτίτιδα. Άλλοι ιοί:
- • Coxsackie, Epstein-Barr, κυτταρομεγαλοϊός
- • Ιός ανεμευλογιάς-ζωστήρα
- • HIV, ιοί ηπατίτιδας
Βακτηριακή ορχεοεπιδιδυμίτιδα
Σε νεότερους σεξουαλικά ενεργούς άνδρες:
- • Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae
- • Mycoplasma genitalium
Σε μεγαλύτερους άνδρες:
- • Escherichia coli, Klebsiella, Proteus, Enterococcus faecalis
- • Καλοήθης υπερπλασία προστάτη, υπολειπόμενα ούρα, πρόσφατος καθετηριασμός
Σπανιότερα αίτια
- • Φυματίωση ουροποιογεννητικού
- • Βρουκέλλωση, σύφιλη
- • Παρασιτικές λοιμώξεις σε ταξιδιώτες ή ενδημικές περιοχές
- • Κοκκιωματώδης ορχίτιδα (μπορεί να μιμηθεί όγκο)
4. Συμπτώματα και κλινική εικόνα
Συχνά συμπτώματα:
- Πόνος στον έναν ή και στους δύο όρχεις
- Διόγκωση και ευαισθησία στην ψηλάφηση
- Ερυθρότητα και θερμότητα του οσχέου
- Αίσθημα βάρους — πόνος στη βουβωνική χώρα ή στην κάτω κοιλία
- Πυρετός, ρίγος και καταβολή
- Ναυτία ή έμετος σε πιο έντονη κλινική εικόνα
Ιογενής ορχίτιδα από παρωτίτιδα
- • Πρόσφατη διόγκωση παρωτίδων, πυρετός, μυαλγίες, καταβολή
- • Πόνος και διόγκωση στον όρχι λίγες ημέρες μετά την παρωτιδική διόγκωση
- • Συνήθως μονόπλευρη, αλλά μπορεί να είναι αμφοτερόπλευρη
Βακτηριακή ορχεοεπιδιδυμίτιδα
- • Σταδιακή έναρξη, συχνά με ουρολογικά συμπτώματα
- • Τσούξιμο στην ούρηση, συχνουρία, κατεπείγουσα ανάγκη
- • Ουρηθρικό έκκριμα κυρίως σε σεξουαλικά μεταδιδόμενη νόσο
- • Πόνος στην επιδιδυμίδα που επεκτείνεται στον όρχι
Κάθε αιφνίδιος έντονος πόνος στον όρχι πρέπει να αξιολογείται επειγόντως. Η συστροφή όρχεως δεν μπορεί να αποκλειστεί με ασφάλεια μόνο από την περιγραφή των συμπτωμάτων.
5. Διάγνωση
Κλινική εξέταση
- • Ψηλάφηση όρχεων, επιδιδυμίδας — διόγκωση, ευαισθησία, θερμότητα
- • Εκτίμηση θέσης όρχεως και ανακλαστικού κρεμαστήρα μυός
- • Έλεγχος για παρωτιδική διόγκωση
- • Δακτυλική εξέταση προστάτη σε επιλεγμένες περιπτώσεις
Εργαστηριακός έλεγχος
- • Γενική ούρων και καλλιέργεια ούρων
- • Δείγμα πρώτων ούρων NAAT για χλαμύδια/γονόκοκκο
- • Γενική αίματος και CRP σε πυρετό ή βαριά κλινική εικόνα
- • Ορολογικός ή μοριακός έλεγχος για παρωτίτιδα σε κλινική υποψία
- • Έλεγχος για HIV και σύφιλη όταν υπάρχει σεξουαλικά μεταδιδόμενη αιτιολογία
- • Καλλιέργειες αίματος σε εικόνα σήψης
Υπερηχογράφημα οσχέου με Doppler
Βοηθά να εκτιμηθεί:
- • Αιμάτωση όρχεως (αυξημένη σε φλεγμονή — μειωμένη/απούσα σε συστροφή)
- • Συμμετοχή επιδιδυμίδας, παρουσία υδροκήλης ή αποστήματος
- • Πιθανότητα όγκου ή άλλης βλάβης
6. Θεραπεία
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία. Δεν έχουν όλες οι μορφές την ίδια αντιμετώπιση.
Βακτηριακή ορχεοεπιδιδυμίτιδα
Αντιβιοτική αγωγή εμπειρικά, με βάση την ηλικία, το σεξουαλικό ιστορικό και τα αποτελέσματα εξετάσεων:
- • Σε νέους άνδρες: κάλυψη σεξουαλικά μεταδιδόμενων παθογόνων και εντεροβακτηριακών
- • Σε μεγαλύτερους άνδρες χωρίς σεξουαλικούς παράγοντες: εστίαση σε εντεροβακτηριακά
- • Προσαρμογή αγωγής όταν είναι διαθέσιμα αποτελέσματα καλλιέργειας
- • Χρήση φθοριοκινολονών με εξατομίκευση λόγω αντοχών
Ιογενής παρωτιδική ορχίτιδα
Δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία ρουτίνας. Υποστηρικτική αγωγή:
- • Ανάπαυση, ανύψωση οσχέου, στηρικτικό εσώρουχο
- • Παγοκύστες (με προστατευτικό ύφασμα)
- • Παρακεταμόλη και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα
- • Αποφυγή έντονης άσκησης μέχρι να υποχωρήσουν τα συμπτώματα
Πότε χρειάζεται νοσηλεία
- • Υψηλός πυρετός ή σημεία σήψης
- • Υποψία συστροφής όρχεως ή αποστήματος
- • Ανοσοκαταστολή ή σακχαρώδης διαβήτης με βαριά λοίμωξη
- • Μη βελτίωση μετά από 48–72 ώρες θεραπείας
7. Γονιμότητα και ορμονική λειτουργία
Η ορχίτιδα μπορεί να επηρεάσει προσωρινά ή, σπανιότερα, μακροπρόθεσμα τη λειτουργία του όρχι. Στην παρωτιδική ορχίτιδα μπορεί να εμφανιστεί ορχική ατροφία. Ο κίνδυνος για τη γονιμότητα είναι μεγαλύτερος όταν:
- Η ορχίτιδα είναι αμφοτερόπλευρη
- Υπάρχει σοβαρή φλεγμονή ή καθυστέρηση στη θεραπεία
- Υπάρχουν επαναλαμβανόμενα επεισόδια ορχεοεπιδιδυμίτιδας
- Συνυπάρχει ήδη παθολογικό σπερμοδιάγραμμα
Σε νέους άνδρες που επιθυμούν τεκνοποίηση μπορεί να συζητηθεί:
- Σπερμοδιάγραμμα — μετά την αποθεραπεία.
- Ορμονικός έλεγχος — τεστοστερόνη, FSH και LH όταν υπάρχει υποψία ατροφίας.
- Υπερηχογράφημα όρχεων — για εκτίμηση μεγέθους και δομής.
- Κρυοσυντήρηση σπέρματος — σε επιλεγμένες περιπτώσεις αμφοτερόπλευρης σοβαρής προσβολής.
8. Πρόληψη και παρακολούθηση
Πρόληψη
- • Εμβολιασμός MMR — ο σημαντικότερος τρόπος πρόληψης παρωτιδικής ορχίτιδας
- • Χρήση προφυλακτικού και έγκαιρος έλεγχος για ΣΜΝ
- • Θεραπεία και των σεξουαλικών συντρόφων σε ΣΜΝ
- • Έγκαιρη αντιμετώπιση ουρολοιμώξεων
- • Διερεύνηση καλοήθους υπερπλασίας προστάτη, στενώματος ουρήθρας
Παρακολούθηση
- • Επανεκτίμηση μέσα στις πρώτες ημέρες αν δεν βελτιώνονται τα συμπτώματα
- • Κλινική επανεκτίμηση μετά την ολοκλήρωση θεραπείας
- • Υπερηχογράφημα αν επιμένει η διόγκωση ή υπάρχει υποψία ατροφίας/αποστήματος
- • Σπερμοδιάγραμμα σε άνδρες που επιδιώκουν τεκνοποίηση
- • Ορμονικός έλεγχος σε μείωση μεγέθους όρχεως ή συμπτώματα χαμηλής τεστοστερόνης
9. Συχνές ερωτήσεις
Είναι συχνότερη η βακτηριακή ή η ιογενής ορχίτιδα;
Στους ενήλικες, η απομονωμένη ορχίτιδα είναι σχετικά σπάνια. Πιο συχνά πρόκειται για βακτηριακή ορχεοεπιδιδυμίτιδα, δηλαδή φλεγμονή που ξεκινά από την επιδιδυμίδα και επεκτείνεται στον όρχι. Η ιογενής παρωτιδική ορχίτιδα εμφανίζεται κυρίως μετά την εφηβεία, ιδιαίτερα σε άτομα χωρίς πλήρη εμβολιασμό.
Μπορεί η ορχίτιδα να προκαλέσει στειρότητα;
Στις περισσότερες μονόπλευρες περιπτώσεις δεν προκαλεί μόνιμη στειρότητα. Μπορεί όμως να επηρεάσει προσωρινά ή μόνιμα την ποιότητα του σπέρματος, ιδίως όταν η προσβολή είναι αμφοτερόπλευρη ή σοβαρή. Σε άνδρες που επιθυμούν τεκνοποίηση, μπορεί να γίνει σπερμοδιάγραμμα μετά την αποθεραπεία.
Η παρωτιδική ορχίτιδα χρειάζεται αντιβίωση;
Όχι, όταν είναι καθαρά ιογενής. Η αντιβίωση δεν δρα στους ιούς. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική, με ανάπαυση, αντιφλεγμονώδη ή παυσίπονα όταν επιτρέπονται, ανύψωση οσχέου και παρακολούθηση.
Πότε χρειάζεται αντιβίωση;
Αν υπάρχει υποψία ή τεκμηρίωση βακτηριακής ορχεοεπιδιδυμίτιδας, χρειάζεται αντιβιοτική θεραπεία. Η επιλογή του αντιβιοτικού εξαρτάται από την ηλικία, το σεξουαλικό ιστορικό, τα μικροβιολογικά αποτελέσματα και την πιθανότητα ουρολογικής αιτίας.
Πώς ξεχωρίζει από τη συστροφή όρχεως;
Η συστροφή συνήθως προκαλεί αιφνίδιο και έντονο πόνο, συχνά χωρίς πυρετό ή συμπτώματα ούρησης. Μπορεί να υπάρχει υψηλή θέση του όρχι και απουσία του ανακλαστικού του κρεμαστήρα μυός. Η ορχίτιδα ή ορχεοεπιδιδυμίτιδα συχνά έχει πιο σταδιακή έναρξη και μπορεί να συνοδεύεται από πυρετό ή ουρολογικά συμπτώματα. Παρόλα αυτά, η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη. Σε κάθε αμφιβολία χρειάζεται άμεση ουρολογική εκτίμηση.
Μπορεί η ορχίτιδα να γίνει χρόνια;
Ο πόνος ή η ευαισθησία μπορεί να επιμείνουν για εβδομάδες μετά την οξεία φάση. Χρόνια ενόχληση μπορεί να εμφανιστεί μετά από βαριά ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια, αλλά χρειάζεται επανεκτίμηση για να αποκλειστούν άλλες αιτίες.
Χρειάζεται να εξεταστεί ο/η σύντροφός μου;
Ναι, όταν υπάρχει υποψία ή επιβεβαίωση σεξουαλικά μεταδιδόμενης νόσου. Η θεραπεία μόνο του ενός συντρόφου μπορεί να οδηγήσει σε επαναλοίμωξη.
Πότε πρέπει να πάω άμεσα σε ουρολόγο;
Άμεσα χρειάζεται εξέταση όταν υπάρχει ξαφνικός έντονος πόνος στον όρχι, γρήγορη διόγκωση, πυρετός, ναυτία ή έμετος, ερυθρότητα του οσχέου ή πόνος που δεν βελτιώνεται. Ο αποκλεισμός συστροφής όρχεως είναι προτεραιότητα.
Σχετικά θέματα
Κλείστε ραντεβού στη Ρόδο
Έχετε πόνο, διόγκωση ή ευαισθησία στον όρχι, ιδιαίτερα με πυρετό ή συμπτώματα από την ούρηση; Η άμεση ουρολογική αξιολόγηση είναι σημαντική, κυρίως για να αποκλειστεί η συστροφή όρχεως και να καθοριστεί αν πρόκειται για ιογενή ή βακτηριακή φλεγμονή.
Βιβλιογραφία – Έγκριτες πηγές
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections — uroweb.org
- European Association of Urology. EAU Pocket Guidelines on Urological Infections 2026.
- Centers for Disease Control and Prevention. Mumps — Clinical Features and Complications — cdc.gov
- Centers for Disease Control and Prevention. STI Treatment Guidelines — Epididymitis — cdc.gov
- Davis NF et al. The Increasing Incidence of Mumps Orchitis. BJU International.
- Masarani M, Wazait H, Dinneen M. Mumps Orchitis. Journal of the Royal Society of Medicine.
Ιατρική επιμέλεια
Δρ. Μαρίνος Βασίλας, Χειρουργός Ουρολόγος – Ανδρολόγος
Ο Δρ. Μαρίνος Βασίλας διατηρεί ιδιωτικό ουρολογικό ιατρείο στη Ρόδο, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη διάγνωση και αντιμετώπιση των ουρολογικών λοιμώξεων, των παθήσεων του οσχέου και των επειγόντων ουρολογικών καταστάσεων. Η προσέγγιση βασίζεται στη σωστή κλινική εκτίμηση, στον στοχευμένο εργαστηριακό έλεγχο και στην ορθολογική χρήση αντιβιοτικών.
Πλήρες βιογραφικό
