Η Κλινική μου Προσέγγιση
Στην ανδρική υπογονιμότητα ακολουθώ δομημένο πρωτόκολλο EAU 2024: λεπτομερές ιστορικό, κλινική εξέταση οσχέου, δύο σπερμοδιαγράμματα (μεσοδιάστημα ≥3 εβδομάδες) και πλήρες ορμονικό προφίλ.
Πρώτη γραμμή θεραπείας: αναστρέψιμες αιτίες (κιρσοκήλη, λοιμώξεις, ορμονικές διαταραχές, αναβολικά, παχυσαρκία). Σε αζωοσπερμία προχωρώ σε γενετικό έλεγχο (καρυότυπος, μικροδιαγραφές χρωμοσώματος Y, CFTR).
Συνεργάζομαι στενά με το κέντρο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής για micro-TESE, IVF/ICSI και κρυοσυντήρηση σπέρματος.
Τι είναι η Ανδρική Υπογονιμότητα;
Ορίζεται ως αδυναμία επίτευξης κύησης μετά από 12 μήνες τακτικών αφύλακτων επαφών, με ευθύνη του άνδρα μόνη ή σε συνδυασμό. Επηρεάζει το 7% των ανδρών παγκοσμίως.
- Πρωτοπαθής: ποτέ δεν έχει τεκνοποιήσει
- Δευτεροπαθής: έχει προηγούμενη τεκνοποίηση
- ~50% αμιγώς ανδρικός παράγοντας
- ~30% συνδυασμένος (ανδρικός + γυναικείος)
- Στο 25% των ζευγαριών η αιτία παραμένει ανεξήγητη
Αιτίες
Προ-ορχικές
Υπογοναδοτροπικός υπογοναδισμός, υπερπρολακτιναιμία, σύνδρομο Kallmann, λήψη αναβολικών, οπιοειδών, νόσος υπόφυσης.
Ορχικές
Κιρσοκήλη (πιο συχνή διορθώσιμη αιτία), κρυψορχία, σύνδρομο Klinefelter (47,XXY), μικροδιαγραφές Y-χρωμοσώματος (AZF), ορχίτιδα παρωτίτιδας, χημειο-/ακτινοθεραπεία, τραύμα, συστροφή.
Μετα-ορχικές (αποφρακτικές)
CBAVD (συγγενής έλλειψη σπερματικού πόρου — CFTR), μετά λοίμωξη επιδιδυμίτιδας, μετά βασεκτομή, ιατρογενής βλάβη, εκσπερμάτωση παλίνδρομη.
Λειτουργικές / σεξουαλικές
Στυτική δυσλειτουργία, ανωμαλίες εκσπερμάτισης, πρόωρη/καθυστερημένη εκσπερμάτιση.
Ιδιοπαθής
Έως 30% των περιπτώσεων — ανωμαλίες σπερμοδιαγράμματος χωρίς ταυτοποιημένη αιτία.
Διαγνωστικός Έλεγχος
- Λεπτομερές ιστορικό (αναπαραγωγικό, ιατρικό, χειρουργικό, λήψη φαρμάκων)
- Κλινική εξέταση: όγκος όρχεων, κιρσοκήλη, σπερματικός πόρος
- Δύο σπερμοδιαγράμματα κατά WHO 2021 (μεσοδιάστημα ≥3 εβδομάδες)
- Ορμονικό προφίλ: FSH, LH, ολική τεστοστερόνη, prolactin, οιστραδιόλη, TSH
- Υπερηχογράφημα οσχέου με Doppler
- Διορθική υπερηχογραφία προστάτη (TRUS) σε υποψία απόφραξης
- Καρυότυπος + μικροδιαγραφές Y-χρωμοσώματος σε σοβαρή ολιγοζωοσπερμία/αζωοσπερμία
- Μετάλλαξη CFTR σε CBAVD
- Καλλιέργεια σπέρματος αν αυξημένα λευκά
- Sperm DNA fragmentation σε επαναλαμβανόμενες αποβολές/IVF αποτυχίες
Σπερμοδιάγραμμα (WHO 2021 – Lower Reference Limits)
- Όγκος: ≥1.4 mL
- Συγκέντρωση: ≥16 εκατ./mL
- Συνολικός αριθμός: ≥39 εκατ./εκσπερμάτιση
- Συνολική κινητικότητα: ≥42%
- Προωθητική κινητικότητα: ≥30%
- Ζωτικότητα: ≥54%
- Φυσιολογικές μορφές: ≥4%
- pH: ≥7.2
- Λευκοκύτταρα: <1 εκατ./mL
Ορολογία
- Αζωοσπερμία: απουσία σπερματοζωαρίων
- Ολιγοζωοσπερμία: <16 εκατ./mL
- Ασθενοζωοσπερμία: κινητικότητα <42%
- Τερατοζωοσπερμία: μορφολογία <4%
- Νεκροζωοσπερμία: ζωτικότητα <54%
Διάκριση Αζωοσπερμίας
- Αποφρακτική (OA): φυσιολογικός όγκος όρχεων & FSH
- Μη αποφρακτική (NOA): μειωμένος όγκος, αυξημένη FSH
Θεραπεία
Διόρθωση κιρσοκήλης
Μικροχειρουργική υποβουβωνική κιρσοκηλεκτομή — βελτιώνει σπερμοδιάγραμμα στο 60-70% και ποσοστά εγκυμοσύνης κατά 30-35%.
Ορμονική θεραπεία
Σε υπογοναδοτροπικό υπογοναδισμό: hCG 1500-3000 IU 2-3×/εβδομάδα ± rFSH. Clomiphene/letrozole (off-label) σε ιδιοπαθή ολιγοζωοσπερμία.
Αντιμετώπιση λοιμώξεων
Στοχευμένη αντιβίωση σε λευκοσπερμία/MAGI (επιδιδυμίτιδα, ορχίτιδα, προστατίτιδα).
Χειρουργική αποκατάσταση απόφραξης
Επιδιδυμοσπερματοδόχος αναστόμωση (vasoepididymostomy), αναστροφή βασεκτομής (vasovasostomy), TURED για απόφραξη εκσπερματιστικών πόρων.
Ανάκτηση σπέρματος
Σε αποφρακτική: PESA, MESA. Σε μη αποφρακτική: micro-TESE (Schlegel) — επιτυχία ανάκτησης 40-60%, ακόμη και σε Klinefelter.
Αντιοξειδωτικά
Συμπληρώματα (ψευδάργυρος, σελήνιο, βιταμίνη C/E, CoQ10, καρνιτίνη) σε αυξημένη DNA fragmentation — οριακή κλινική απόδειξη.
Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή (ART)
- IUI (ενδομήτρια σπερματέγχυση): ήπια ανδρική υπογονιμότητα + φυσιολογικές σάλπιγγες
- IVF (εξωσωματική): μέτρια ανδρική υπογονιμότητα ή συνυπάρχων γυναικείος παράγοντας
- ICSI: σοβαρή ολιγο-/ασθενο-/τερατοζωοσπερμία, αζωοσπερμία μετά TESE/MESA
- PGT: προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος σε γενετικά σύνδρομα
- Δωρεά σπέρματος: σε μη ανακτήσιμη αζωοσπερμία ή σοβαρά γενετικά νοσήματα
- Κρυοσυντήρηση σπέρματος: πριν χημειο-/ακτινοθεραπεία ή χειρουργείο
Τρόπος Ζωής & Πρόληψη
- Διατήρηση φυσιολογικού βάρους (BMI 20-25)
- Διακοπή καπνίσματος
- Περιορισμός αλκοόλ <14 μονάδες/εβδομάδα
- Αποφυγή αναβολικών στεροειδών & εξωγενούς τεστοστερόνης
- Αποφυγή υπερθέρμανσης οσχέου (σάουνα, jacuzzi, στενά εσώρουχα, laptop στους μηρούς)
- Μεσογειακή διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά
- Τακτική άσκηση (όχι ακραία αντοχή)
- Διαχείριση στρες, επαρκής ύπνος
- Σεξουαλική επαφή κάθε 2-3 ημέρες κατά τη γόνιμη περίοδο
- Έλεγχος επαγγελματικών εκθέσεων (παρασιτοκτόνα, βαρέα μέταλλα, υψηλές θερμοκρασίες)
Η ανδρική υπογονιμότητα μπορεί να είναι δείκτης γενικότερης υγείας — συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου όρχεος, καρδιαγγειακών και πρώιμης θνητότητας. Συνιστάται ολοκληρωμένος έλεγχος υγείας.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Πότε ένα ζευγάρι θεωρείται υπογόνιμο;
Όταν δεν επιτυγχάνεται εγκυμοσύνη μετά από 12 μήνες τακτικών αφύλακτων επαφών (ή 6 μήνες αν η σύντροφος είναι >35 ετών). Σε ~50% των περιπτώσεων υπάρχει ανδρικός παράγοντας.
Τι περιλαμβάνει ο ανδρικός έλεγχος γονιμότητας;
Ιστορικό, κλινική εξέταση, δύο σπερμοδιαγράμματα κατά WHO 2021, ορμονικό προφίλ (FSH, LH, τεστοστερόνη, prolactin, οιστραδιόλη), υπερηχογράφημα οσχέου με Doppler και, αν χρειάζεται, γενετικός έλεγχος.
Είναι αναστρέψιμη η αζωοσπερμία;
Εξαρτάται από τον τύπο. Στην αποφρακτική (φυσιολογικοί όρχεις, FSH) η χειρουργική αποκατάσταση ή η ανάκτηση σπέρματος (TESE/MESA) επιτυγχάνει εγκυμοσύνη με ICSI. Στη μη αποφρακτική, η micro-TESE εντοπίζει σπέρμα στο 40-60%.
Επηρεάζει ο τρόπος ζωής τη γονιμότητα;
Ναι. Παχυσαρκία, κάπνισμα, αλκοόλ, υπερβολική θερμοκρασία οσχέου, ναρκωτικά, αναβολικά και κάποια φάρμακα μειώνουν την ποιότητα του σπέρματος. Η βελτίωση του τρόπου ζωής μπορεί να αυξήσει τις παραμέτρους εντός 3 μηνών.
Τι είναι το ICSI;
Η Intracytoplasmic Sperm Injection (ICSI) είναι τεχνική εξωσωματικής όπου ένα σπερματοζωάριο εγχέεται απευθείας στο ωάριο. Ενδείκνυται σε σοβαρή ολιγο-/ασθενο-/τερατοζωοσπερμία ή ανάκτηση σπέρματος μετά TESE.
Κλείστε το Ραντεβού σας στη Ρόδο
Ολοκληρωμένος έλεγχος ανδρικής υπογονιμότητας, σπερμοδιάγραμμα, ορμονικό προφίλ, μικροχειρουργική κιρσοκήλης & συνεργασία με κέντρα IVF/ICSI.
Βιβλιογραφία – Πηγές
- EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health 2024 — uroweb.org
- WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 6th ed., 2021 — who.int
- Schlegel PN, et al. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: AUA/ASRM Guideline. J Urol 2021 — PMID: 33295257
- Salonia A, et al. European Association of Urology Guidelines on Male Sexual and Reproductive Health. Eur Urol 2021 — PMID: 34303533
Ιατρική Επιμέλεια
Δρ. Μαρίνος Βασίλας, Ουρολόγος – Ανδρολόγος
Ο Δρ. Μαρίνος Βασίλας διατηρεί ιδιωτικό ουρολογικό ιατρείο στη Ρόδο με εξειδίκευση στην ανδρική υπογονιμότητα, μικροχειρουργική κιρσοκήλης και ανάκτηση σπέρματος.
Δείτε το πλήρες βιογραφικό
