Η κλινική μου προσέγγιση
Ο καθετήρας κύστης είναι ένα από τα πιο βασικά ουρολογικά εργαλεία — και ταυτόχρονα ένα από τα πιο συχνά κακώς χρησιμοποιούμενα. Το μεγαλύτερο λάθος είναι να τοποθετείται καθετήρας ως εύκολη λύση ενώ υπάρχουν καλύτερες εναλλακτικές, ή να παραμένει πολύ περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται αυξάνοντας τον κίνδυνο λοίμωξης.
Στην κλινική μου πρακτική ακολουθώ αυστηρά την αρχή: καθετήρας μόνο όταν υπάρχει σαφής ένδειξη, για τον ελάχιστο αναγκαίο χρόνο. Και πάντα εξετάζουμε αν υπάρχει υποκείμενη αιτία κατακράτησης που μπορεί να αντιμετωπιστεί οριστικά.
Η καθαρή διαλείπουσα αυτοκαθετηρίαση (CIC) είναι η βέλτιστη επιλογή για ασθενείς που χρειάζονται μακροπρόθεσμη κάθαρση κύστης — με σαφώς χαμηλότερο κίνδυνο λοίμωξης από τον μόνιμο καθετήρα.
Τι είναι ο ουρολογικός καθετήρας;
Ο ουρολογικός καθετήρας είναι λεπτός, εύκαμπτος σωλήνας που εισάγεται στην ουροδόχο κύστη για παροχέτευση των ούρων. Χρησιμοποιείται όταν ο ασθενής δεν μπορεί να ουρήσει αυτόνομα (οξεία κατακράτηση), χρειάζεται ακριβής μέτρηση παροχής ούρων, ή υπάρχει ανάγκη για μακροπρόθεσμη κάθαρση.
Τύποι καθετήρων
Foley καθετήρας (διουρηθρικός, μόνιμος)
Ο πιο διαδεδομένος. Έχει μπαλόνι συγκράτησης (5–30 ml) που φουσκώνει εντός κύστης. Χρησιμοποιείται μετά από χειρουργικές επεμβάσεις, σε οξεία κατακράτηση, για μέτρηση διούρησης σε ΜΕΘ, και σε ανήμπορους ασθενείς.
Nelaton / Tiemann καθετήρας
Μονής χρήσης, χωρίς μπαλόνι. Εισάγεται, αδειάζει η κύστη, αφαιρείται αμέσως. Χρησιμοποιείται για εφάπαξ κάθαρση ή για CIC.
Υπηβικός καθετήρας (Suprapubic / Cystostomy)
Τοποθετείται μέσω μικρής τομής ή τρύπησης στο κάτω κοιλιακό τοίχωμα, ευθεία μέσα στην κύστη. Προτιμάται σε ουρηθρικές στενώσεις, τραύματα ουρήθρας ή όταν ο διουρηθρικός δεν είναι εφικτός.
Καθαρή Διαλείπουσα Αυτοκαθετηρίαση (CIC)
Ο ασθενής εισάγει τακτικά (4–6 φορές/ημέρα) καθετήρα μονής χρήσης για κάθαρση κύστης και αφαιρεί αμέσως. Χαμηλότερος κίνδυνος CAUTI σε σχέση με μόνιμο καθετήρα. Ιδανικό για νευρογενή κύστη.
Ενδείξεις — πότε χρειάζεται καθετήρας
Οξεία κατακράτηση ούρων
Αδυναμία ούρησης που απαιτεί άμεση παροχέτευση
Μετεγχειρητική παρακολούθηση
Μέτρηση διούρησης μετά από χειρουργικές επεμβάσεις
Νευρογενής κύστη
Ατελής κένωση λόγω νευρολογικής βλάβης (CIC ή μόνιμος)
Χρόνια κατακράτηση
Εναπομένουσα ούρα > 300–400 ml με συμπτώματα
Άρδευση κύστης
Μετά από TURBT ή άλλες ουρολογικές επεμβάσεις
Ανήμποροι ασθενείς
Αδυναμία ελέγχου ούρησης σε βαρέως πάσχοντες
Ουρηθρική στένωση / τραύμα
Όταν ο διουρηθρικός δεν είναι εφικτός — υπηβικός καθετήρας
Εξετάσεις / εξετάσεις ουροδυναμικής
Κατά τη διάρκεια ουροδυναμικής μελέτης
Πώς τοποθετείται ο Foley καθετήρας
Η τοποθέτηση γίνεται σε ασηπτικές συνθήκες στο ιατρείο ή στο νοσοκομείο:
Σε άνδρες: Η ουρήθρα είναι μακρύτερη (18–22 cm). Ο καθετήρας εισάγεται με την πέωση σε κάθετη θέση. Αν υπάρχει δυσκολία (BPH, στένωση), χρησιμοποιείται καθετήρας Tiemann ή γίνεται υπηβικός καθετήρας.
Υπηβικός καθετήρας (Suprapubic / Cystostomy)
Ο υπηβικός καθετήρας τοποθετείται διαδερμικά μέσω μικρής τομής στο υπηβικό τοίχωμα, ευθεία μέσα στην κύστη, υπό τοπική αναισθησία (και υπερηχογραφική καθοδήγηση για ασφάλεια).
Προτιμάται έναντι διουρηθρικού σε:
- Ουρηθρική στένωση ή τραύμα ουρήθρας
- Αδυναμία τοποθέτησης διουρηθρικού (BPH σοβαρής βαθμίδας)
- Μακροχρόνια ανάγκη κάθαρσης κύστης
- Ανδρολογικές ή γυναικολογικές επεμβάσεις στις οποίες απαιτείται ελεύθερη ουρήθρα
Ο υπηβικός καθετήρας αντικαθίσταται κάθε 4–8 εβδομάδες. Η πληγή φροντίζεται με αντισηπτικό καθημερινά. Ο ασθενής μπορεί να κάνει ντους.
Φροντίδα καθετήρα στο σπίτι
Ατομική υγιεινή
Καθαρίστε την ουρηθρική περιοχή ή τη θέση υπηβικού καθετήρα καθημερινά με νερό και ήπιο σαπούνι. Μετά από κάθε αφόδευση.
Αποστραγγιστικός σάκος
Κρατάτε τον σάκο πάντα κάτω από το επίπεδο της κύστης για αποφυγή παλινδρόμησης. Αδειάζετε όταν είναι 2/3 γεμάτος. Μην αποσυνδέετε χωρίς λόγο.
Ενυδάτωση
Πίνετε 2–2.5 λίτρα υγρών ημερησίως (εκτός αν ο ιατρός σας πει διαφορετικά). Τα αρκετά υγρά μειώνουν τον κίνδυνο εναπόθεσης στον καθετήρα και λοίμωξης.
Κινητικότητα
Μπορείτε να κινείστε φυσιολογικά. Εξασφαλίστε ότι ο σωλήνας δεν στρίβει ή τεντώνεται. Χρησιμοποιείτε αντιολισθητικό σάκο ημέρας.
Νυχτερινός σάκος
Αντικαταστήστε τον σάκο ημέρας με μεγαλύτερο νυχτερινό σάκο (2 λίτρα) τη νύχτα. Δεν χρειάζεται να ξυπνάτε για να τον αδειάσετε.
Πιθανές επιπλοκές
CAUTI — Ουρολοίμωξη σχετιζόμενη με καθετήρα
Κίνδυνος ~5%/ημέρα με μόνιμο καθετήρα. Συμπτώματα: πυρετός, ρίγη, θολά ούρα, δύσοσμη ούρα. Πρόληψη: ασηπτική τεχνική, ελάχιστη παραμονή, σωστή φροντίδα.
Σπασμός κύστης
Αίσθηση επείγουσας ούρησης γύρω από καθετήρα. Αντιμετωπίζεται με αντισπασμωδικά (ή μείωση μεγέθους μπαλονιού).
Απόφραξη καθετήρα
Λόγω θρόμβου, εναπόθεσης ή στρέψης. Αντιμετωπίζεται με έκπλυση ή αντικατάσταση.
Τραυματισμός ουρήθρας
Λόγω εσφαλμένης τεχνικής ή βίαιης εισαγωγής.
Εναπόθεση / encrustation
Κρυστάλλωση αλάτων στον καθετήρα — απαιτεί τακτική αντικατάσταση κάθε 4–8 εβδομάδες.
Πότε να επικοινωνήσετε με ουρολόγο
Επικοινωνήστε άμεσα αν παρατηρήσετε:
- Πυρετός > 38°C — υποπτευθείτε CAUTI
- Αιμορραγία ή κοκκινόχρωμα ούρα (πέρα από ελαφρά αρχική ροζ χρώση)
- Παύση ροής ούρων από τον καθετήρα > 2–3 ώρες
- Εξαγγείωση ούρων γύρω από τον καθετήρα (bypass)
- Έντονος κοιλιακός πόνος ή σπασμός κύστης που δεν υποχωρεί
- Αδυναμία ούρησης μετά αφαίρεση καθετήρα (> 6 ώρες)
- Ερυθρότητα, οίδημα ή έκκριση στη θέση εισαγωγής υπηβικού καθετήρα
Συχνές ερωτήσεις (FAQ)
Τι είναι ο ουρολογικός καθετήρας;
Ο ουρολογικός καθετήρας είναι ένας λεπτός, εύκαμπτος σωλήνας που εισάγεται στην ουροδόχο κύστη μέσω της ουρήθρας (ή μέσω μικρής τομής στο κάτω κοιλιακό τοίχωμα στην περίπτωση υπηβικού καθετήρα) για την παροχέτευση των ούρων.
Πόσο καιρό μπορεί να παραμείνει ο καθετήρας;
Εξαρτάται από τον τύπο. Ο βραχυπρόθεσμος Foley μπορεί να παραμείνει μέχρι 4 εβδομάδες. Οι μακροπρόθεσμοι καθετήρες (σιλικόνης) αντικαθίστανται κάθε 4–8 εβδομάδες. Ο υπηβικός καθετήρας αντικαθίσταται κάθε 4–8 εβδομάδες. Σε κατακράτηση ούρων μπορεί να χρειαστεί μακροχρόνια κάθαρση.
Ποιοι τύποι καθετήρα υπάρχουν;
Κυριότεροι τύποι: (α) Foley καθετήρας — διπλός αυλός με μπαλόνι συγκράτησης, ο πιο συχνός. (β) Nelaton/Tiemann — χρησιμοποιείται για εφάπαξ κάθαρση. (γ) Υπηβικός (suprapubic/cystostomy) — διαδερμικά μέσω κοιλιακού τοιχώματος. (δ) Καθαρή διαλείπουσα αυτοκαθετηρίαση (CIC) — ο ασθενής καθετηριάζεται και αφαιρεί τον καθετήρα αμέσως μετά.
Μπορεί ο καθετήρας να προκαλέσει μόλυνση;
Ναι. Η ουρολοίμωξη σχετιζόμενη με καθετήρα (CAUTI) είναι η συχνότερη επιπλοκή. Ο κίνδυνος αυξάνεται με τη διάρκεια παραμονής. Για αυτό: ο καθετήρας πρέπει να παραμένει μόνο όσο χρειάζεται, να γίνεται σωστή φροντίδα καθημερινά, και ο κλειστός αποστραγγιστικός σάκος να μένει κάτω από το επίπεδο της κύστης.
Πονάει η τοποθέτηση καθετήρα;
Δεν πρέπει να πονάει έντονα. Η τοποθέτηση μπορεί να προκαλέσει ελαφρύ ερεθισμό ή δυσφορία, ιδίως στους άνδρες λόγω μακρύτερης ουρήθρας. Χρησιμοποιείται αναισθητικό τζελ (λιδοκαΐνη) πριν από την εισαγωγή.
Πώς φροντίζω τον καθετήρα;
Καθημερινός καθαρισμός της ουρηθρικής περιοχής με νερό και σαπούνι. Ο αποστραγγιστικός σάκος να παραμένει πάντα κάτω από το επίπεδο της κύστης. Πιείτε αρκετά υγρά (2–2.5 L/ημέρα) για ενυδάτωση. Μην αποσυνδέετε τον σωλήνα χωρίς λόγο. Εναλλαγή σε νυχτερινό σάκο μεγαλύτερης χωρητικότητας.
Σχετικά θέματα
Κλείστε το ραντεβού σας στη Ρόδο
Αν χρειάζεστε τοποθέτηση καθετήρα, αντικατάσταση υπηβικού καθετήρα ή εκπαίδευση σε CIC, είμαστε εδώ για εξατομικευμένη καθοδήγηση και αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας.
Βιβλιογραφία – Πηγές
- NICE CG139: Infection: prevention and control of healthcare-associated infections — nice.org.uk
- EAU Guidelines on Urological Infections 2024: Catheter-associated UTI — uroweb.org
- CDC Guidelines for Prevention of CAUTI 2009 — cdc.gov
- EAU Guidelines on Neurogenic Lower Urinary Tract Dysfunction 2024 — uroweb.org
- Hooton TM et al. Diagnosis, Prevention, and Treatment of Catheter-Associated Urinary Tract Infection in Adults. CID. 2010.
Ιατρική επιμέλεια
Δρ. Μαρίνος Βασίλας, Ουρολόγος – Ανδρολόγος
Ο Δρ. Μαρίνος Βασίλας παρέχει ολοκληρωμένη αντιμετώπιση κατακράτησης ούρων και καθετηριασμού κύστης — από την αρχική τοποθέτηση και εκπαίδευση CIC μέχρι τη θεραπεία της υποκείμενης αιτίας.
Δείτε το πλήρες προφίλ
